Ο κατάφυτος λόφος που δεσπόζει πάνω από την πόλη του Κιλκίς, προσφέροντας πανοραμική θέα. Ακριβώς στην κορυφή του, μια ιστορική Μονή, αντιπροσωπευτικό δείγμα της εκκλησιαστικής τέχνης του 19ου αι., αφιερωμένη σε τρεις Αγίους που διακρίνεται για τις ανάγλυφες πλάκες, την εντυπωσιακή οροφή, τις τοιχογραφίες, το τέμπλο και εικόνες Κουλακιωτών ζωγράφων.

Ένα από τα σημαντικότερα διώροφα σπήλαια της Ελλάδας, με σπάνιο σταλακτιτικό διάκοσμο και παλαιοντολογική συλλογή διεθνούς ενδιαφέροντος. Το ιδιαίτερο μικροκλίμα του προσφέρει αποδεδειγμένη θεραπευτική δράση σε αναπνευστικές παθήσεις, μετατρέποντας την κατάβαση στα σπλάχνα του λόφου σε μια μοναδική εμπειρία ευεξίας και φυσικού θαύματος.

Φιλοξενεί απολιθωμένα οστά και δόντια εξαφανισμένων ζώων, όπως στικτής ύαινας, γιγαντιαίου ελαφιού και πρωτόγονου βοδιού. Τα σπουδαία αυτά παλαιοντολογικά ευρήματα προέρχονται από το σπήλαιο και στεγάζεται στο 2ο όροφο του Καφέ Λόφος (300μ. από το σπήλαιο).

Σημείο αναφοράς από το 1972, φιλοξενεί ευρήματα του νομού από την Προϊστορία έως τους Ιστορικούς Χρόνους (Παλαιό Γυναικόκαστρο, Ευρωπός, Παλατιανό), με ξεχωριστό τον Κούρο της Ευρωπού (6ος αι. π.Χ.). Προσφέρει σημαντικό εκπαιδευτικό έργο, ενώ παραμένει προσωρινά κλειστό λόγω εργασιών ανακαίνισης των εκθεσιακών του χώρων.

Ιδρύθηκε το 1997 και στεγάζεται στο αναπαλαιωμένο «παλαιό Γυμνάσιο». Με βάση τη συλλογή του Χρήστου Κετσετζή, λειτουργεί ως μη κερδοσκοπικός φορέας. Συλλέγει, διατηρεί και προβάλλει υλικά τεκμήρια του τοπικού πολιτισμού και της ιστορίας, προσφέροντας εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό έργο με ελεύθερη είσοδο.

Στον ιστορικό λόφο όπου κορυφώθηκε η τριήμερη μάχη του Κιλκίς-Λαχανά κατά των Βουλγάρων το 1913, το πρώτο στρατιωτικό μουσείο του ΓΕΣ διαφυλάσσει τη μνήμη των Βαλκανικών Πολέμων. Αυθεντικά κειμήλια, στολές και χάρτες ζωντανεύουν τη στιγμή που άλλαξε τον ρου της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Στεγάζεται στο κτήριο Διοίκησης της Ιεράς Μητροπόλεως κι εκθέτει μεταβυζαντινές εικόνες (18ου-19ου αι.), ιερά σκεύη και αρχιερατικά άμφια Μητροπολιτών. Τα κειμήλια συγκεντρώθηκαν από ενορίες και κατοίκους, συντηρήθηκαν από ειδικούς και προσφέρουν μια σύγχρονη μουσειολογική παρουσίαση της τοπικής χριστιανικής κληρονομιάς.

Δύο πανομοιότυπα βιομηχανικά κτήρια αποτελούν διατηρητέα βιομηχανικά μνημεία γαλλικής αρχιτεκτονικής. Στέγασαν πρόσφυγες, φυλακές και στρατιωτικό πρατήριο. Αντιπροσωπευτικό δείγμα αρχιτεκτονικής καπνού της Βόρειας Ελλάδας με οθωμανικές και δυτικές επιρροές.

Από τα πρώτα βιομηχανικά κτίσματα του Κιλκίς, κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1930 από τον Δαυίδ Φαρατζή. Απασχολούσε περίπου 100 εργάτες, ενώ στην Κατοχή χρησίμευε ως αποθήκη ανεπεξέργαστου καπνού. Σήμερα, το κτήριο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο και λειτουργεί ως σύγχρονος πολυχώρος πολιτισμού.

Διατηρητέο και έργο τέχνης, δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής σε αστικές περιοχές, που στέγασε πρόσφυγες, δημόσιες υπηρεσίες και τη Νομαρχία έως το 1978. Χτίστηκε την ύστερη Τουρκοκρατία από Γάλλους μηχανικούς ως οθωμανικό διοικητήριο όταν μεταφέρθηκε η έδρα του καζά από το Αβρέτ Χισάρ (Παλαιό Γυναικόκαστρο) στο Κιλκίς.

Κτίστηκε το 19ο αι. από τον Seyh Seyyid effendi σε συγκρότημα του τάγματος των Δερβίσηδων. Με ορθογώνιο σχήμα και θολοσκεπείς χώρους, εξυπηρετούσε λουτρικές ανάγκες. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή λειτούργησε ως κοινοτικός λουτρώνας για την υγιεινή των προσφύγων και σήμερα αποτελεί ένα από τα λίγα σωζόμενα οθωμανικά κτήρια της πόλης.

Ένα λιθόκτιστο οθωμανικό κρηναίο οικοδόμημα με μαρμάρινη αραβική επιγραφή του 1784-1785 (έργο της Ζεϊνέμπ Χανίμ). Εκτός από πηγή νερού, εξυπηρέτησε αγροτικές ανάγκες, αποτέλεσε σημείο κοινωνικής συναναστροφής και συνδέθηκε στενά με τις παιδικές αναμνήσεις και το παιχνίδι των κατοίκων.

Απλώνεται σε δύο λόφους, στον ορεινό όγκο των Κρουσσίων, με στρατηγική θέα προς τον Γαλλικό ποταμό. Αποτελούσε σημαντικό οικισμό με νεκροταφείο που ήλεγχε τις αρχαίες διαβάσεις. Ένας σπουδαίος αρχαιολογικός περίπατος στα ανασκαμμένα ερείπια της αρχαίας πόλης της Κρεστωνίας που αποκαλύπτουν δημόσια κτίρια και οικίες της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου.

Κοντά στο χωριό Ποντοκερασιά, εκτείνεται σε 310 στρέμματα φυσικού τοπίου με δάσος δρυός. Αποτελεί σημαντικό κέντρο έρευνας και προστασίας της βαλκανικής χλωρίδας, φιλοξενώντας σπάνια, ενδημικά, αρωματικά, φαρμακευτικά και απειλούμενα φυτικά είδη, προσφέροντας παράλληλα μια μοναδική απόδραση για όσους αγαπούν τη φύση.

Μια αβαθής λίμνη με ιδιαίτερα υψηλή αλατότητα, περίπου τρεις φορές υψηλότερη από τη αλατότητα της Νέκρας Θάλασσας. Γνωστή από την αρχαιότητα ως λίμνη Χαλάστρα, ο πυθμένας της διαθέτει πηλό πλούσιο σε θειούχες ενώσεις και άλατα με ευεργετικές ιαματικές και καλλυντικές ιδιότητες, αποτελώντας παράλληλα έναν φυσικό προορισμό ξεχωριστής οικολογικής σημασίας.

Ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ Παλαιολόγο (1328-1341). Με τα ισχυρά του τείχη προστάτευε τη Θεσσαλονίκη και η ονομασία του οφείλεται στη φημισμένη αντοχή του, ενώ η παράδοση συνδέει την πτώση του στους Οθωμανούς με την ηρωική υπεράσπιση του κάστρου από τη Μαρουλία.

Ένας σπουδαίος διασυνοριακός υγροβιότοπος, κατάλοιπο της αρχαίας λίμνης Παιονίας, ιδανικός για παρατήρηση πουλιών, ποδηλασία και δοκιμή φρέσκου γουλιανού. Δίπλα στη λίμνη υπάρχει μια μοναδική παραλιακή διαδρομή που ξεκινά από τον οικισμό της Δοϊράνης και φτάνει μέχρι τα Χίλια Δένδρα, το διατηρητέο δάσος των Μουριών με τις υπεραιωνόβιες βελανιδιές.

Ένα λιτό μαρμάρινο μνημείο που ανηγέρθη από την Παγκρήτια Αδελφότητα Μακεδονίας. Τιμά τους περίπου χίλιους Κρήτες πολεμιστές της μάχης της Δοϊράνης, συμβολίζοντας τους ισχυρούς δεσμούς Κρήτης και Μακεδονίας. Η λευκή στήλη διαθέτει υπερυψωμένη βάση, ανάγλυφο δάφνινο στεφάνι σε κύκλο και κομψή πολυγωνική επίστεψη.

Εκεί βρίσκονται οι ταφές 102 πεσόντων της μάχης της 5ης Σεπτεμβρίου 1918. Δεσπόζει το επιβλητικό μαρμάρινο άγαλμα της πτερωτής Νίκης, φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Αντώνιο Σώχο. Η αρχαιοπρεπής, συμβολική μορφή με το σύγχρονο κράνος και το ξίφος αγρυπνεί πάνω από το μνημείο, όπου φέρεται στήλη με στίχους του Διονυσίου Σολωμού.

Το Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο Δοϊράνης διαμορφώθηκε το 1916 και περιλαμβάνει πάνω από 1.338 απλούς, στοιχισμένους τάφους πεσόντων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (κυρίως Βρετανών). Περιβάλλεται από λιθόκτιστο περίβολο με κεντρικό διάδρομο που οδηγεί σε πέτρινο ηρώο.

Σχεδιασμένο το 1921 από τον sir Robert Lorimer, φιλοξενεί 711 τάφους πεσόντων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Περιβάλλεται από λιθόκτιστο περίβολο, με στοιχισμένες πλάκες κατά μήκος διαδρόμου που οδηγεί σε κωνικό πέτρινο ηρώο και μαρμάρινο βωμό, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των μαχητών.

Στεγάζεται στο συνοριακό φυλάκιο όπου υπηρέτησε ο Κύπριος ήρωας. Εγκαινιάστηκε το 2016, συνδέοντας το Κιλκίς με τον Κυπριακό Ελληνισμό. Στους χώρους του εκτίθενται οπλισμός, προσωπικά αντικείμενα, φωτογραφικό υλικό, καθώς και αναπαράσταση της σπηλιάς του Μαχαιρά, αποτελώντας ζωντανό φάρο ιστορικής μνήμης και τιμής.

Στην αρχαία Ευρωπό, γενέτειρα του Σέλευκου Α’ Νικάτωρα (διαδόχου του Μεγάλου Αλεξάνδρου), κοντά στην ομώνυμη κωμόπολη, οι ανασκαφές αποκάλυψαν προϊστορική πόλη και νεκρόπολη. Σπουδαιότερο εύρημα αποτελεί ο μοναδικός μαρμάρινος Κούρος (τέλη 6ου αιώνα π.Χ.), κυκλαδίτικου εργαστηρίου.

Στεγάζεται στο παλαιό Δημοτικό Σχολείο, διατηρώντας ζωντανή τη λαογραφική παράδοση. Φιλοξενεί πολυτίμους θησαυρούς και οικογενειακά κειμήλια που προσέφεραν Μικρασιάτες, Θρακιώτες, Πόντιοι, Βλάχοι και γηγενείς Μακεδόνες, προσφέροντας στον επισκέπτη ένα αυθεντικό ταξίδι στις μνήμες και τα έθιμα των αλησμόνητων πατρίδων.

Διατηρητέο κτίσμα που ενσωματώνει οθωμανικό τέμενος ή τουρμπέ του 15ου αιώνα, κατασκευασμένο με μάρμαρα από την γειτονική αρχαία Ευρωπό. Μετά το 1923, Θρακιώτες πρόσφυγες το μετέτρεψαν σε εκκλησία, ενώ στον αύλειο χώρο σώζονται οθωμανικές επιτύμβιες στήλες, όπως της Κεβσέρ Χανούμ του 1887.

Η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε σημαντικούς προϊστορικούς οικισμούς (Λιμνότοπος, Άσπρος, Αξιοχώρι, Ποντοηράκλεια). Η περιοχή ταυτίζεται με την ομηρική Αμυδώνα, πατρίδα των Παιόνων που πολέμησαν στην Τροία και διατηρούσαν στενές εμπορικές επαφές με τους Μυκηναίους λόγω της πλούσιας ξυλείας του Αξιού.

Σημαντικό σημείο αναφοράς της Παιονίας. Με περισσότερα από 1.000 εκθέματα (υφαντά, ενδυμασίες, εργαλεία, έγγραφα), αναδεικνύει την πολιτισμική πορεία των Ανατολικορωμυλιωτών «Σιναπλιωτών». Διοργανώνει συχνά εκπαιδευτικές δράσεις για μαθητές και επισκέπτες, κρατώντας ζωντανή την τέχνη και τις παραδόσεις της Ανατολικής Ρωμυλίας.

Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία Πολυκάστρου και είναι κατασκευασμένο από μέταλλο πάνω σε μαρμάρινη βάση. Αναπαριστά τρεις Έλληνες πολεμιστές με στολές διαφορετικών ιστορικών περιόδων (Μακεδονικός Αγώνας, Απελευθερωτικοί Αγώες), τιμώντας τους αγώνες για την ελευθερία.

Χτισμένο γύρω στον 14ο-15ο αιώνα, αποτελεί αξιόλογο αρχιτεκτονικό μνημείο της οθωμανικής περιόδου, όταν η περιοχή ονομαζόταν Καρασούλι και ήταν έδρα Μπέη. Αποτελείται από ψυχρό, χλιαρό και θερμό χώρο, αποτριχωτήριο, καμίνι με δεξαμενή και μεταγενέστερη κρήνη

Βρίσκεται στην Εθνική Οδό Θεσσαλονίκης – Ευζώνων και είναι ένα πεντάγωνο κτίσμα αφιερωμένο στις χώρες της Αντάντ (Ελλάδα, Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Σερβία). Τιμά τη μνήμη δεκάδων χιλιάδων πεσόντων και τραυματιών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1915-1918), αποτελώντας προσβάσιμο και συντηρημένο σύμβολο ελευθερίας.

Μια γραφική κωμόπολη στους πρόποδες του Παΐκου φημίζεται για τον περίφημο οίνο ΠΟΠ Γουμένισσα, τα επισκέψιμα οινοποιεία της και την Ιερά Μονή Παναγίας. Τα ξακουστά «Χάλκινα» πνευστά της δίνουν τον παλμό στις τοπικές γιορτές, προσφέροντας αυθεντική φιλοξενία και γαστρονομία.

Η περιοχή Αξιούπολης – Γουμένισσας φημίζεται για τους απέραντους αμπελώνες και τα ποιοτικά κρασιά της, αποτελώντας βασικό τμήμα των Δρόμων του Κρασιού. Η Γουμένισσα ξεχωρίζει για τον ερυθρό οίνο ΠΟΠ (Ξινόμαυρο, Νεγκόσκα) και τους οίνους ΠΓΕ Πλαγιές Πάικου,ενώ τα περισσότερα οινοποιεία της περιοχής είναι επισκέψιμα.

Ένας δρόμος που συνέδεσε ιστορικά την Ελλάδα με Ανατολή και Δύση, αφήνοντας σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά, με ορόσημο τη Γουμένισσα. Εκεί δεσπόζει η «Χρυσαλλίδα», ιστορικό μεταξουργείο (1930-1984) που στήριξε την τοπική οικονομία. Σήμερα λειτουργεί ως επισκέψιμος μουσειακός χώρος, φιλοξενώντας εκατοντάδες μηχανήματα, εργαλεία και μεταξωτά κειμήλια.

Η Γουμένισσα, γνωστή ως η «γειτονιά των μουσικών», φημίζεται για τα παραδοσιακά «Χάλκινα». Περισσότεροι από διακόσιοι λαϊκοί οργανοπαίκτες με πηγαίο ταλέντο και μοναδικό ιδιότυπο ύφος έχουν ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο με τη μελωδία των πνευστών τους να αγγίζει την ψυχή κάθε ακροατή.

Κατασκευασμένος στα τέλη του 18ου αιώνα στη Γουμένισσα, λειτούργησε ως το 1970 για την παραγωγή αλεύρου. Αποτελεί ένα προσεγμένο παραδοσιακό αρχιτεκτονικό μνημείο που αναστηλώθηκε καλαίσθητα. Ένας από τους εννέα ιστορικούς νερόμυλους της περιοχής, υπήρξε ζωντανό κέντρο παραγωγής, πολιτισμού, συνάθροισης, ακόμη και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Ανεγέρθηκε το 1882-1894 και στέγασε το πρώτο ελληνικό σχολείο επί Τουρκοκρατίας, λειτουργώντας ως πνευματικό κέντρο έως το 1970. Σήμερα, πλήρως αναπαλαιωμένο στο κέντρο της πόλης, αποτελεί επιβλητικό αρχιτεκτονικό στολίδι που διατηρεί ζωντανή την ιστορική μνήμη.

Αποτελεί διατηρητέο ιστορικό μνημείο και έδρα της ομώνυμης Μητρόπολης. Ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα ως καθολικό, παραχωρήθηκε στη Μονή Ιβήρων το 1346 και αποτέλεσε τον πυρήνα για τη δημιουργία της πόλης. Στο μοναστήρι φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η οποία τιμάται τέσσερις φορές ετησίως.

Χτισμένος το 1864 στα πρότυπα του Αγίου Μηνά Θεσσαλονίκης και του Πατριαρχικού Ναού Αγίου Γεωργίου Κωνσταντινούπολης, διαδραμάτισε σπουδαίο πνευματικό ρόλο έως την απελευθέρωση το 1912. Ανακηρύχθηκε μνημείο και Μητρόπολη το 1991, ενώ ξεχωρίζει ως ο πρώτος μνημειακός ναός στην Ελλάδα που καλύπτει τις ενεργειακές του ανάγκες με πρωτοποριακό σύστημα γεωθερμίας.

Βρίσκεται στο εγκαταλελειμμένο χωριό Άνυδρο και είναι αφιερωμένο στην Παναγία Παραμυθία, της γνωστής εικόνας της Ι. Μονής Βατοπαιδίου, Στο ησυχαστήριο φυλάσσεται θαυματουργό αντίγραφο της εικόνας, το οποίο παρέμεινε εκεί έπειτα από θαυμαστό γεγονός το 2013, όταν αμέτρητα πουλιά συγκεντρώθηκαν πάνω από τη μονή προσκυνώντας την εικόνα.

Ο εντυπωσιακός πυργίσκος στο 1ο χλμ. Γουμένισσας–Γιαννιτσών αποτελεί πολυφωτογραφημένο μνημείο. Δέσποζε στο γαλλικό κοιμητήριο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το οποίο καταργήθηκε τη δεκαετία του 1920, διατηρώντας ζωντανή την ιστορική μνήμη.

Λίγο έξω από τη Γουμένισσα, στο σημείο όπου ενώνονται ο Μαυροπόταμος (Τσέρνα Ρέκα) και το Μεγάλο Ποτάμι (Γκουλέμα Ρέκα), τα πλατάνια, ο καταρράκτης και η πετρόχτιστη πισίνα δημιουργούν έναν καταπράσινο παράδεισο ιδανικό για περιπάτους και δροσερές βουτιές.

Χτισμένη δίπλα στον ποταμό Αξιό, τον ιστορικό υδάτινο δρόμο που ύμνησε ο Όμηρος και στους πρόποδες του Πάικου, συνδυάζει πλούσια ιστορία και φυσική ομορφιά. Από την αρχαία Αμφαξίτις και την τουρκοκρατούμενη «Μποέμιτσα», έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821 και τον Μακεδονικό Αγώνα.

Παρουσιάζει τον περιβαλλοντικό πλούτο της Κεντρικής Μακεδονίας μέσα από πέντε θεματικές ενότητες: Βοτανική, Πανίδα, Γεωλογία, Παλαιοντολογία και Ορυκτολογία. Ο επισκέπτης ανακαλύπτει το οικοσύστημα του Πάικου, με 2.500 είδη φυτών και 57 είδη πεταλούδων, καθώς και πλούσιες συλλογές πετρωμάτων, απολιθωμάτων και αναπαραστάσεων ζώων.

Στην έξοδο της Αξιούπολης προς Γουμένισσα δεσπόζει ένας πλάτανος 200 ετών, ύψους 33 μέτρων και περιμέτρου 15 μέτρων. Αποτελεί ένα σπάνιο και εντυπωσιακό φυσικό μνημείο της περιοχής.

Δεσπόζει στην καρδιά της Αξιούπολης και ξεχωρίζει για τη μοναδική αρχιτεκτονική του και την ιδιαίτερη αγιογράφηση, αποτελώντας ένα σημαντικό προσκύνημα που αξίζει να επισκεφθεί κανείς στην περιοχή.

Στέκεται αγέρωχο στην κεντρική πλατεία της κωμόπολης και αναπαριστά την Ελευθερία να κρατά έναν Εύζωνα που πέφτει για την πατρίδα και περγαμηνή με τα ονόματα των πεσόντων. Στη βάση του φέρει αφιέρωση στη μνήμη των αθάνατων ηρώων της περιόδου 1917–1918.

Είναι χτισμένος σε ύψωμα με πιθανές αρχαιότητες. Πρόκειται για τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 19ου αιώνα με μεταβυζαντινές καταβολές. Στο εσωτερικό του διασώζονται σπουδαίες τοιχογραφίες και εικόνες του Κολακιώτη ζωγράφου Νικολάου Κωνσταντίνου (1862), καθώς και ανώνυμες λαϊκές εικόνες.

Βρίσκεται πάνω στον λόφο του Αγίου Δημητρίου και δημιουργήθηκε το 1939 με εθελοντική εργασία των κατοίκων. Ο λιτός αυτός χώρος φιλοξενεί πάνω από 70 πεσόντες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (μέτωπα Ραβινέ και Σκρα 1916-1918), καθώς και τέσσερις αξιωματικούς του Εμφυλίου.

Ιδρύθηκε το 2002και παρουσιάζει αντικείμενα οικιακής χρήσης και παραδοσιακών επαγγελμάτων από το 1912, πολλά από τα οποία έφεραν πρόσφυγες από τη Μ. Ασία, τον Πόντο και τη Θράκη. Η είσοδος στο μουσείο είναι ελεύθερη.

Είναι ένα επιβλητικό γεωλογικό μνημείο της φύσης στη διαδρομή από την Αξιούπολη προς τον ορεινό Φανό, στο όρος Πάικο. Ο εντυπωσιακός αυτός βράχος τραβάει αμέσως τα βλέμματα, αποτελώντας σημείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για περιηγητές και φυσιολάτρες που εξερευνούν την περιοχή της Παιονίας.

Στήλη μνήμης και προτομή του ταγματάρχη Βασίλη Παπαγιάννη στην είσοδο του χωριού, τιμούν την ιστορική μάχη του 1918, όπου οι ελληνικές δυνάμεις πέτυχαν νίκη κατά των Βουλγάρων στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι λάτρεις της ιστορίας μπορούν να δουν περιμετρικά του χωριού τα ερειπωμένα πολυβολεία της εποχής.

Στην πλατεία του χωριού, παρουσιάζει το Μακεδονικό Μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Φιλοξενεί όπλα, στολές, παράσημα και κειμήλια όλων των εμπλεκόμενων στρατών, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, πίνακες και λιθογραφίες που ζωντανεύουν τη νικηφόρα Μάχη του Σκρα.

Ένα παραμυθένιο σκηνικό. Οι απολιθωμένοι οργανισμοί στον πυθμένα της χαρίζουν στα νερά ένα μοναδικό, φωτεινό γαλάζιο χρώμα, ενώ οι γύρω καταρράκτες προσφέρουν δροσιά. Η πρόσβαση γίνεται προσπερνώντας την Αξιούπολη με κατεύθυνση προς Κούπα και Φανό, ακολουθώντας τις πινακίδες προς τους καταρράκτες.

Συνδυάζει σηματοδοτημένες πεζοπορικές διαδρομές, λίμνες, ποτάμια και καταρράκτες με γραφικά χωριά. Ένας προορισμός για επαφή με τη φύση, πεζοπορία, οινικό τουρισμό και τοπική γαστρονομία, όπου μπορούμε να δοκιμάσουμε το ξακουστό κρασί της Γουμένισσας, τα κάστανα της Γρίβας, τα παραδοσιακά τυριά και μέλι, καθώς και φρέσκα ρόδια, σταφύλια, μήλα, κεράσια και σύκα.

Συνδυάζουν τη φυσική ομορφιά με την πλούσια ιστορία. Η Κάρπη ξεχωρίζει για το «μαύρο ρέμα», ενώ το ιστορικό Σκρα διατηρεί ζωντανές τις παραδόσεις του. Η Γρίβα και η Καστανερή είναι πνιγμένες στις καστανιές, διατηρώντας παραδοσιακά κτίσματα. Τέλος, τα Μεγάλα Λιβάδια, ιστορικός βλαχόφωνος οικισμός σε υψόμετρο 1.200 μέτρων, αποτελούν σήμερα ζωντανό παραθεριστικό και κτηνοτροφικό τόπο ανταμώματος.

Δημιουργήθηκε από φράγμα σε παραπόταμο του Αξιού και φτάνει τα 35 μέτρα βάθος. Πέρα από το φυσικό της κάλλος, συνδέεται ιστορικά με τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς οι Γάλλοι είχαν κατασκευάσει εκεί το σιδηροδρομικό «τρενάκι Ντεκοβίλ» για τη μεταφορά τραυματιών και εφοδίων στη Μάχη του Σκρα.

Στον περίβολο του Ι. Ν. Αγίων Αναργύρων στο εγκαταλελειμμένο χωριό Πύλη (Δρέβενο) κοντά στην Αξιούπολη Κιλκίς, βρίσκεται το γαλλικό στρατιωτικό μνημείο (1916-1917) του 148ού Συντάγματος Πεζικού. Αποτελεί μοναδικό σωζόμενο τεκμήριο της πολεμικής δράσης, της παρουσίας γαλλικών δυνάμεων και των νοσοκομείων εκστρατείας στην περιοχή κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο λόφος, κοντά στο χωριό Χαμηλό, αποτελεί διαχρονικό σύμβολο θυσίας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τιμά τους πεσόντες της ιστορικής μάχης της 1ης Μαΐου 1917. Εκεί, ελληνικές δυνάμεις κατέλαβαν ύστερα από σκληρές μάχες και βαριές απώλειες το οχυρωμένο γερμανοβουλγαρικό έρεισμα. Το μνημείο είναι χτισμένο σε τρεις βαθμίδες και καταλήγει σε Σταυρό.

Το μετόχι της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας θεμελιώθηκε το 1981 και λειτουργεί με το αγιορείτικο τυπικό. Ο επιβλητικός κεντρικός ναός του είναι διπλός: το άνω επίπεδο αφιερώνεται στον Άγιο Νικόδημο και το ισόγειο στους Αγίους Ραφαήλ, Ειρήνη και Νικόλαο. Η μονή ξεχωρίζει για το φημισμένο αγιογραφείο της με τις εξαιρετικές εικόνες.

Σημαντικό κέντρο διορθόδοξης επικοινωνίας στις πλαγιές του Πάικου, η ανδρική Ιερά Μονή Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης ιδρύθηκε το 1992. Ξεχωρίζει για την αθωνική και κωνσταντινουπολίτικη αρχιτεκτονική της, τα φυλασσόμενα ιερά λείψανα και το χειροποίητο τέμπλο από τη μονή Ντέτσανι.